Wielen bouwen en spaken

Een wiel met 32 of 36 spaken, gebouwd met een SPEEDHUB, is stijver dan een gewoon achterwiel — ongeveer zo sterk als een tandemwiel met 48 spaken. De flenzen van de naaf zijn symmetrisch, de velg staat in het midden, en elke spaak loopt onder dezelfde hoek met dezelfde spanning. Wil je dat het tientallen jaren meegaat, ook onder zware omstandigheden, dan gelden er een paar regels.

De regels

• Kruisingen: 2-kruis voor velgen van 26 inch en groter (650B, 28, 29), 1-kruis voor 24 inch en kleiner. Nooit 3-kruis, en nooit radiaal — de spaken moeten ook het aandrijfkoppel overbrengen.
• Velg: alleen 32 of 36 gaten, bij voorkeur een aluminium kokervelg met oogjes van minstens 4,4 mm of met gaten die in de richting van de spaak geboord zijn. Bij kleine oogjes kan de nippel zich niet naar de spaak richten, en knikt de spaak bij de nippel.
• Spaak: de SPEEDHUB heeft een booglengte van 2,9 mm nodig. In de losse handel is dat de DD-spaak 2,0/1,8/2,0 mm; spaken met versterkte bocht (2,2 of 2,3 mm) hebben een booglengte van 3,7 mm nodig.
• Spanning: minstens 1.000 N met opgepompte band (op werkdruk), minstens 1.300 N zonder band.
• Flensring: monteer er altijd een voordat je het wiel spaakt — zie hieronder.
• Schijfremnaven (DB) hebben aan de schijfkant geen ander patroon nodig, omdat het naafhuis torsiestijf is.
• Bij velgen van 24 inch en kleiner mogen de spaken de huisdekselschroeven niet kruisen.

Tip

Schakel tijdens het spaken naar versnelling 11 — dan draait het wiel lichter. Bij interne schakelaansturing schakel je door aan de bajonetpunten te trekken, bij externe met een steeksleutel van 8 mm op het schakelhuis.

De pasvorm van de spaak controleren

De verkeerde spaakbocht is de grootste vijand van de flens:

• bocht te lang, of draad in de bocht te dun: de spaak kan na het centreren axiaal bewegen en de bocht gaat open — spaakbreuk;
• bocht te kort, of draad in de bocht te dik: bij het spaken en opspannen drukt de spaak het flensgat in — scheuren in de flens.

Zo controleer je het: steek een spaak van buitenaf in de flens aan de dekselkant, zodat de kop zonder merkbare weerstand in de verzinking zit. Houd de naaf horizontaal, tandwielkant boven, met de spaak radiaal naar buiten — het draadeinde moet dan binnen het door de fabriek opgegeven bereik liggen. Doe hetzelfde met een spaak die van binnenuit in de flens aan de tandwielkant is gestoken. De oorzaken van flensschade staan in de Storingsdiagnose.

Flensringen

De flensring steunt de naafflens van buitenaf: mocht de flens ooit scheuren, dan voorkomt hij dat de spaak eruit scheurt. Vooral aanbevolen voor tandems, reisfietsen, e-bikes, bakfietsen en fietsers boven de 100 kg — en verplicht vanaf de tweede keer spaken. Hij is van zwart geanodiseerd aluminium (20 g).

Welke set je nodig hebt, zie je aan de tekst “Made in Germany” op het naafhuis:

Tekst	Set	Inhoud
onderstreept	art.nr. 8524	1 kleine + 1 grote ring (groef naar het deksel) — alleen de flens aan de dekselkant is verhoogd
niet onderstreept	art.nr. 8523	2 kleine ringen — beide flenzen zijn gelijk

De set 8523 is voor naven onder deze serienummers:

Kleur en aantal gaten	Onder serienr.
zilver, 32 gaten	196922
zilver, 36 gaten	198454
zwart, 32 gaten	196713
zwart, 36 gaten	196521
rood, 32 gaten	197520
rood, 36 gaten	197980

Let op

Rood gepoedercoate naafhuizen zijn alleen na voorafgaande controle compatibel met de flensring.

Spaaklengte

De steekcirkel van de SPEEDHUB is 100 mm, de spaakgaten zijn 2,7 mm (2,5 mm tot serienummer 44321). Doordat de flenzen symmetrisch zijn, zijn alle spaken even lang. De tabellen hieronder gelden voor naven van 135, 142 en 148 mm, per effectieve velgdiameter (ERD).

32 spaken

Wielmaat	Kruisingen	ERD (mm)	Spaaklengte (mm)
18”	1	341–343	128
		344	130
20”	1	372–373	142
		374–377	144
		378–381	146
		382–385	148
		386–389	150
		390–394	152
24”	1	472–476	192
		477–480	194
		481–484	196
		485–489	198
		490–493	200
		494–497	202
		498–501	204
		502–503	206
26”	2	516–519	226
		520–523	228
		524–527	230
		528–531	232
		532–535	234
		536–539	236
		540–543	238
		544–547	240
		548–551	242
		552–555	244
650B	2	556–559	246
		560–563	248
		564–567	250
		568–571	252
		572–575	254
		576–579	256
		580–583	258
28”	2	584–587	260
		588–592	262
		593–596	264
		597–600	266
		601–604	268
		605–608	270
29”	2	609–612	272
		613–616	274
		617–620	276
		621–624	278
		625–628	280
		629–632	282

36 spaken

Wielmaat	Kruisingen	ERD (mm)	Spaaklengte (mm)
18”	1	341–342	126
		343–344	128
20”	1	372–375	142
		376–379	144
		380–383	146
		384–387	148
		388–392	150
		393–396	152
24”	1	472–474	190
		475–478	192
		479–482	194
		483–486	196
		487–490	198
		491–494	200
		495–498	202
		499–502	204
		503	206
26”	2	516–517	222
		518–522	224
		523–526	226
		527–530	228
		531–534	230
		535–538	232
		539–542	234
		543–546	236
		547–550	238
		551–554	240
		555–558	242
		559–562	244
650B	2	563–566	246
		567–570	248
		571–574	250
		575–578	252
		579–582	254
28”	2	583–586	256
		587–590	258
		591–594	260
		595–598	262
		599–602	264
		603–607	266
29”	2	608–611	268
		612–615	270
		616–619	272
		620–623	274
		624–627	276
		628–631	278

XL- en XXL-naven (170–197 mm), 32 spaken

Bij fatbikevelgen liggen de spaakgaten uit het midden van de velg (offset), dus de lengte hangt ook af van de offset. Vanaf 585 mm ERD — dus ook niet met een 29”-velg — is er voor een XL/XXL-naaf geen geschikte spaaklengte.

Wielmaat	Kruisingen	ERD (mm)	Offset 12,5 mm (mm)	Offset 20 mm (mm)
26”	2	516–519	228	226
		520–523	230	228
		524–527	232	230
		528–531	234	232
		532–535	236	234
		536–539	238	236
		540–544	240	238
		545–548	242	240
		549–552	244	242
		553–556	246	244
650B	2	557–560	248	246
		561–564	248–250	248
		565–568	250–252	250
		569–572	252–254	252
		573–576	254–256	254
		577–580	256–258	256
		581–584	258–260	258

Staat je velg niet in de tabel, reken het dan uit:

L = √(0,25·d² + 3400 − 50·d·c)

waarbij d de velgdiameter bij de nippelzitting is (mm), en c 0,924 (32 gaten) of 0,940 (36 gaten) bij 1-kruis, 0,707 (32 gaten) of 0,770 (36 gaten) bij 2-kruis. Voorbeeld: d = 539 mm, 32 gaten, 2-kruis → L = 238,69 mm, dus 238 mm (altijd afgerond naar een even lengte).

Zo meet je d: meet de hoogte van de nippelkop (K) en de lengte van twee spaken van het begin van de schroefdraad tot de binnenkant van de bocht (S). Steek ze door twee tegenover elkaar liggende velggaten, draai de nippels erop tot ze gelijk liggen met het spaakeinde, trek de twee spaken in het midden van de velg naar elkaar toe en meet de afstand X ertussen: d = 2·S + X − 2·K.

Laat het aan ons over

We bouwen ook SPEEDHUB-wielen in onze werkplaats, met de juiste spaken en flensring — onze prijzen staan op de homepage.